ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପ, ବଡ ଜିଓ ପଲିଟିକ୍ସ

ବିଶ୍ୱ ମାନଚିତ୍ରରେ ଏକ ଏପରି ଛୋଟ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ଭୂମିକ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେହି ଦେଶକୁ ନେଇ ଭାରତ, ଚୀନ, ଆମେରିକା ଓ ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ଶକ୍ତିମାନ ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଣନୈତିକ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ଶେଷରେ ଏହି ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଏମିତି କ'ଣ ରହିଛି, ଯାହା ପାଇଁ ଏତେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିମାନ ଦେଶମାନେ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଉଛନ୍ତି? ଭାରତ କାହିଁକି ସେଚେଲ୍ସ ସହ ସମ୍ପର୍କକୁ ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛି? ଚୀନର ବଢ଼ୁଥିବା ପ୍ରଭାବ ପଛରେ କ'ଣ ରହିଛି ବଡ଼ ରଣନୀତି? ଏବଂ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଭାରତ ମହାସାଗରର ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନ କିପରି ବଦଳିପାରେ?

ଅଧ୍ୟାୟ ୧: ଛୋଟ ଦେଶ, ବଡ଼ ରଣନୀତି

ବିଶ୍ୱ ମାନଚିତ୍ରରେ ଏକ ଏପରି ଦେଶ ଅଛି, ଯାହାର ଭୂମିକ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେହି ଦେଶ ଭାରତ ମହାସାଗରର ଭୂ-ରାଜନୀତିରେ ଅସାଧାରଣ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅର୍ଜନ କରିଛି। ସେହି ଦେଶ ହେଉଛି ସେଚେଲ୍ସ। ମାତ୍ର କିଛି ଦ୍ୱୀପକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ର ଆକାରରେ ଛୋଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ମହାସାଗରର ମୁଖ୍ୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି କାରଣରୁ ଭାରତ, ଚୀନ, ଆମେରିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିମାନ ଦେଶମାନଙ୍କ ନଜର ସେଚେଲ୍ସ ଉପରେ ରହିଛି। ସମ୍ପ୍ରତି ଭାରତ ଓ ସେଚେଲ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସହଯୋଗ ପୁଣିଥରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁକୁ ଆସିଛି। ଏହା କେବଳ ଦୁଇ ଦେଶର ମୈତ୍ରୀର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ବଦଳୁଥିବା ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନର କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଅଟେ।
ଆଜି ଆମେ ଜାଣିବା— ସେଚେଲ୍ସ କାହିଁକି ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ? ଭାରତ ଏଠାରେ କେଉଁ କେଉଁ ପ୍ରକଳ୍ପରେ କାମ କରୁଛି? ଚୀନର ବଢ଼ୁଥିବା ଉପସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ କାହିଁକି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି? ଏବଂ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଭୂ-ରାଜନୀତି କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯାଇପାରେ? ଚାଲନ୍ତୁ, ଆରମ୍ଭ କରିବା ଏହି ରୋଚକ ଓ ରଣନୈତିକ କାହାଣୀ।

ଅଧ୍ୟାୟ ୨: ସେଚେଲ୍ସ କାହିଁକି ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?

ସେଚେଲ୍ସର ଭୂମିକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରାୟ ୪୫୫ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର ଏହାକୁ ଅସାଧାରଣ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି। ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରୁ ଏସିଆ ଓ ୟୁରୋପକୁ ଯାଉଥିବା ଅନେକ ବ୍ୟବସାୟିକ ଜାହାଜ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାଆନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ସୁରକ୍ଷା, ଉର୍ଜା ଯୋଗାଣ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେଚେଲ୍ସର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି। ଏହି କାରଣରୁ ଭାରତ ସେଚେଲ୍ସ ସହିତ ସୁରକ୍ଷା, ସାମୁଦ୍ରିକ ନିରୀକ୍ଷଣ, କୋଷ୍ଟଗାର୍ଡ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ହାଇଡ୍ରୋଗ୍ରାଫିକ ସର୍ଭେ ଓ ବିକାଶମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ସହଯୋଗ ବଢ଼ାଇ ଆସୁଛି। ଏହି ସହଯୋଗକୁ ଅନେକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଭାରତର "ସାଗର" ନୀତିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।

ଅଧ୍ୟାୟ ୩: ଚୀନର ବଢ଼ୁଥିବା ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଭାରତର ରଣନୀତି

ଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଚୀନ ଭାରତ ମହାସାଗର ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜର ଉପସ୍ଥିତି ବଢ଼ାଇବାକୁ ଲଗାତାର ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ବନ୍ଦର ବିକାଶ, ପାଇପାରିକ ଢାଞ୍ଚାରେ ନିବେଶ ଏବଂ ବେଲ୍ଟ ଆଣ୍ଡ ରୋଡ୍ ଇନିସିଏଟିଭ୍ (BRI) ମାଧ୍ୟମରେ ବେଜିଂ ଅନେକ ଦେଶ ସହ ସମ୍ପର୍କ ମଜବୁତ କରିଛି। ପାକିସ୍ତାନର ଗ୍ୱାଦର ବନ୍ଦର, ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ହାମ୍ବନଟୋଟା ବନ୍ଦର ଏବଂ ଆଫ୍ରିକାର ଜିବୁତିରେ ଚୀନର ସାମରିକ ଉପସ୍ଥିତି ଏହି ରଣନୀତିର ଅଂଶ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ। ଏହାକୁ ନେଇ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ନିଜର ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଭାଗୀଦାରୀକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିବାରେ ଲାଗିଛି। ସେଚେଲ୍ସ ସହିତ ଭାରତର ସହଯୋଗ ଏହି ବ୍ୟାପକ ରଣନୀତିର ଏକ ଅଂଶ। ଭାରତ ସେଠାରେ କୋଷ୍ଟଗାର୍ଡ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି, ସାମୁଦ୍ରିକ ନିରୀକ୍ଷଣ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଯୋଗାଇ ଦୁଇ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ସହଯୋଗକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଛି। ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ଲକ୍ଷ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ସ୍ଥିରତା, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ମୁକ୍ତ ସାମୁଦ୍ରିକ ଯାତାୟାତକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

ଅଧ୍ୟାୟ ୪: ଆସମ୍ପସନ୍ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଭାରତ–ସେଚେଲ୍ସ ସହଯୋଗ

ଭାରତ ଓ ସେଚେଲ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଆସମ୍ପସନ୍ ଦ୍ୱୀପକୁ ନେଇ ବର୍ଷ ଧରି ଆଲୋଚନା ହୋଇଆସୁଛି। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ନିରୀକ୍ଷଣ, କୋଷ୍ଟଗାର୍ଡର କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି, ଜଳଦସ୍ୟୁ ବିରୋଧୀ ଅଭିଯାନ ଏବଂ ବେଆଇନ ମାଛଧରା ରୋକିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯଦିଓ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ନେଇ ସେଚେଲ୍ସର ଭିତରେ ରାଜନୈତିକ ମତଭେଦ ଦେଖାଦେଇଥିଲା, ତଥାପି ଭାରତ ଦୁଇ ଦେଶର ବିଶ୍ୱାସକୁ ଅବିକଳ ରଖି ସହଯୋଗ ଜାରି ରଖିଛି। ଭାରତ ଏହି ସମୟରେ ଡୋର୍ନିୟର ବିମାନ, ଇଣ୍ଟରସେପ୍ଟର ବୋଟ, ତଟରକ୍ଷୀ ଜାହାଜ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ନିରୀକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗାଇ ସେଚେଲ୍ସର ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷମତାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଛି। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଭାରତର ନୀତି କେବଳ ସାମରିକ ଉପସ୍ଥିତି ନୁହେଁ, ବରଂ ସହଭାଗୀ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ସକ୍ଷମ କରିବା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛି।

ଅଧ୍ୟାୟ ୫: ସାମୁଦ୍ରିକ ନିରୀକ୍ଷଣ – ଭାରତର ଅଦୃଶ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କବଚ

ଆଜିର ଯୁଗରେ କେବଳ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧଜାହାଜ ହିଁ ଶକ୍ତିର ପରିଚୟ ନୁହେଁ। ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ହେଉଛି—ସମୁଦ୍ରରେ କିଏ କେଉଁଠି ଅଛି, ତାହା ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବା। ସେଥିପାଇଁ ଭାରତ ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ଉପକୂଳ ନିରୀକ୍ଷଣ ରାଡାର, ସାଟେଲାଇଟ୍ ସଂଯୋଗ, P-8I ସାମୁଦ୍ରିକ ପାଟ୍ରୋଲ ବିମାନ ଏବଂ ନୌସେନାର ସୂଚନା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଛି। ସେଚେଲ୍ସ ସମେତ ଅନେକ ମିତ୍ର ଦେଶ ସହ ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତ ସମୁଦ୍ରରେ ହେଉଥିବା ଗତିବିଧି ଉପରେ ଅଧିକ ସତର୍କ ନଜର ରଖୁଛି। ଏହାର ଲାଭ କେବଳ ଭାରତକୁ ନୁହେଁ, ସେଚେଲ୍ସ ଭଳି ଦେଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମିଳୁଛି। ବେଆଇନ ମାଛଧରା, ଜଳଦସ୍ୟୁ ଆକ୍ରମଣ, ମାଦକ ଚୋରାଚାଲାଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ଅପରାଧ ବିରୋଧରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ବହୁତ ଉପଯୋଗୀ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉଛି।

ଅଧ୍ୟାୟ ୬: ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦୀଙ୍କ ଗସ୍ତ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?

କୌଣସି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବିଦେଶ ଗସ୍ତ କେବଳ ଔପଚାରିକତା ନୁହେଁ। ସେଚେଲ୍ସ ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଭାରତ ଓ ସେଚେଲ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷା, ନୀଳ ଅର୍ଥନୀତି, ସାମୁଦ୍ରିକ ସହଯୋଗ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ବିକାଶ ସମ୍ପର୍କିତ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି। ଭାରତ ବର୍ଷ ଧରି ସେଚେଲ୍ସକୁ କୋଷ୍ଟଗାର୍ଡ ଜାହାଜ, ହେଲିକପ୍ଟର, ଡୋର୍ନିୟର ବିମାନ ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ସହାୟତା ଯୋଗାଇ ଆସୁଛି। ଏହି ସହଯୋଗ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଭାରତ କେବଳ ଏକ ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତ ମହାସାଗର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ସହଭାଗୀ ଭାବେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରୁଛି।

ଅଧ୍ୟାୟ ୭: କଲମ୍ବୋ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ମିଳନୀ – ଅଞ୍ଚଳୀୟ ସହଯୋଗର ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ

ଆଜି ଭାରତ ମହାସାଗରର ସୁରକ୍ଷା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦେଶର ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ। ସେଥିପାଇଁ ଭାରତ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ମାଲଦ୍ୱୀପ, ମରିସସ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଗୀଦାର ଦେଶମାନେ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷାରେ ପରସ୍ପର ସହଯୋଗ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି। ଏହି ମଞ୍ଚ ମାଧ୍ୟମରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୂଚନା ଆଦାନପ୍ରଦାନ, ଯୁଗ୍ମ ଅଭ୍ୟାସ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଗ ପରିଚାଳନା ଓ ସମୁଦ୍ର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ସମନ୍ୱୟ କରାଯାଉଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ପ୍ରକାରର ସହଯୋଗ ଭାରତ ମହାସାଗର ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

ଅଧ୍ୟାୟ ୮: ନୀଳ ଅର୍ଥନୀତି – ସହଯୋଗର ନୂଆ ଦିଗ

ସେଚେଲ୍ସର ଅର୍ଥନୀତିର ମୂଳ ଆଧାର ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର। ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ, ସାମୁଦ୍ରିକ ସମ୍ପଦ ଓ blue ଇକୋନୋମି ଏହି ଦେଶର ବିକାଶର ମୂଳ ଭିତ୍ତି। ଭାରତ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେଚେଲ୍ସକୁ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ହାଇଡ୍ରୋଗ୍ରାଫିକ ସର୍ଭେ, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ର ସମ୍ପଦର ବୈଜ୍ଞାନିକ ବ୍ୟବହାରରେ ସହଯୋଗ କରୁଛି। ଏହା ଦୁଇ ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଭାଗିତାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରୁଛି।

ଅଧ୍ୟାୟ ୯: ନିଷ୍କର୍ଷ – ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ବଦଳୁଥିବା ସମୀକରଣ

ସେଚେଲ୍ସ ଭଳି ଏକ ଛୋଟ ଦେଶ ଆଜି ବିଶ୍ୱ ଭୂ-ରାଜନୀତିରେ ବଡ଼ ଭୂମିକା ନିଭାଉଛି। ଭାରତ ଓ ସେଚେଲ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସହଯୋଗ କେବଳ ଦୁଇ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କକୁ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ଭାରତ ମହାସାଗର ଅଞ୍ଚଳର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସ୍ଥିରତାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାରତ, ଚୀନ ଓ ଅନ୍ୟ biswa ଶକ୍ତିମାନ ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଣନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଜାରି ରହିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏକ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ—ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ଭାରତର ଭୂମିକା ଦିନକୁ ଦିନ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେଉଛି।